PULAU PINANG, 23 Jun 2026 – Sebagai menyokong Dekad Sains Lautan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (2021–2030) serta Matlamat Pembangunan Lestari (SDG), Pusat Kajian Samudera dan Pantai (CEMACS), Universiti Sains Malaysia (USM) telah memulakan satu inisiatif penyelidikan antarabangsa berimpak tinggi.

Dibiayai oleh Nagao Natural Environment Foundation (NEF), projek selama tiga tahun (Mei 2025 – April 2028) bertajuk "Biodiversity of Marine Benthic Invertebrates in Malaysia" menghimpunkan penyelidik Malaysia bersama saintis terkemuka dari National Museum of Nature and Science (NMNS), Jepun serta beberapa universiti terkemuka di Jepun.

Pasukan penyelidikan dua hala ini sedang menjalankan inventori fauna marin secara menyeluruh di dua koridor marin utama, iaitu perairan sekitar Pulau Gaya (Sabah) di Laut China Selatan dan Pulau Langkawi (Kedah) di Selat Melaka.

Fokus dan Pendekatan Penyelidikan

Walaupun kawasan Segi Tiga Terumbu Karang Asia Tenggara (Coral Triangle) diiktiraf di peringkat global sebagai kawasan tumpuan biodiversiti marin, komuniti besar organisma bentik yang sukar dikenal pasti serta spesies bentik bersaiz besar masih kurang diterokai.

Projek ini bertujuan mengisi jurang tersebut dengan memberi tumpuan kepada kumpulan utama invertebrata bentik bersaiz besar, khususnya ekinoderma seperti timun laut, tapak sulaiman dan landak laut, serta moluska (kerang-kerangan).

Pasukan kolaborasi ini menggunakan pendekatan taksonomi integratif yang menggabungkan pemerhatian morfologi tradisional dengan teknologi penjujukan molekul terkini. Selain memetakan taburan spesies, penyelidikan ini turut menghasilkan data penting pengekodan bar DNA (DNA barcoding).

Data rujukan ini bukan sahaja menyokong kajian DNA persekitaran (environmental DNA - eDNA) pada masa hadapan, malah menyediakan asas penting bagi pengurusan perikanan mampan serta pembangunan akuakultur di Malaysia.

Memperkukuh Hubungan Dua Hala

Sebagai sebahagian daripada pelan pelaksanaan tahun pertama projek, ahli penyelidik telah berkumpul di Jepun dari 12 hingga 14 Mei 2026 bagi bengkel kajian bersama khas yang dianjurkan di National Museum of Nature and Science, Tsukuba.

Bertitik tolak daripada bengkel pembangunan kapasiti yang diadakan di CEMACS, Pulau Pinang pada November 2025, serta tinjauan pengumpulan sampel lapangan di Langkawi pada April 2026, sesi di Tsukuba ini menghimpunkan penyelidik kanan dan penyelidik awal kerjaya dari kedua-dua negara.

Objektif utama bengkel tersebut adalah untuk menyelaraskan data penyelidikan, berkongsi penemuan awal daripada spesimen Malaysia serta menyelaras strategi pensampelan bagi tempoh dua tahun terakhir projek yang dibiayai melalui geran tersebut.

Mewakili Malaysia, Dr. Abe Woo Sau Pinn (Ketua Bersama Projek, CEMACS, USM), Dr. Annette Jaya Ram (CEMACS, USM) dan Muhammad Izzat Irfan (Pegawai Sains, CEMACS, USM) telah menyertai sesi teknikal bersama rakan penyelidik Jepun yang diketuai oleh Penyiasat Utama, Profesor Dr. Toshihiko Fujita.

Sorotan Bengkel

Program intensif selama tiga hari ini merangkumi beberapa komponen utama yang dirangka bagi memperkukuh penyelidikan dua hala serta integrasi saintifik antara kedua-dua negara.

Pasukan penyelidik terlibat dalam siri pembentangan saintifik yang mengetengahkan kemas kini taksonomi terperinci berkaitan organisma marin utama termasuk holothuroid (timun laut), ophiuroid (bintang ular), asteroid (tapak sulaiman), echinoid (landak laut), ostrakod serta gastropod parasit.

Selain perbincangan akademik, lawatan makmal lanjutan turut memberikan pendedahan kepada para peserta mengenai kemudahan penyimpanan spesimen dan fasiliti penyelidikan bertaraf dunia di Tsukuba.

Atur cara bengkel turut merangkumi komponen libat urus awam melalui lawatan ke pameran tetap di kampus NMNS Ueno bagi menilai strategi komunikasi sains yang berkesan.

Rangka lawatan ini diakhiri dengan pertemuan peringkat tinggi bersama institusi di Meguro Parasitological Museum dan ibu pejabat NEF, dengan delegasi berpeluang bertemu Presiden NEF, Profesor Dr. Hiroshi Kohno.

Melangkah ke Hadapan

Mengulas mengenai kerjasama ini, ketua projek Malaysia, Abe Woo, melahirkan keyakinan terhadap pengukuhan hubungan penyelidikan yang lebih erat bersama saintis Jepun, khususnya dalam bidang biodiversiti marin, selain menekankan kepentingan melahirkan generasi baharu ahli taksonomi marin di Malaysia.

“Pada asasnya, projek yang dibiayai oleh NEF ini adalah mengenai kelestarian melalui pendidikan.

“Dengan mewujudkan rangka kerja penyimpanan dan pengurusan spesimen moden di CEMACS, projek ini memastikan spesimen rujukan fizikal serta pangkalan data genetik digital kekal boleh diakses oleh penyelidik global untuk jangka masa panjang,” katanya.

Melalui pertukaran rentas sempadan yang berterusan, bengkel, serta inisiatif libat urus awam yang akan datang termasuk pameran pendidikan khas dan penerbitan buku ilustrasi pada tahun 2028, USM bersama rakan kerjasama Jepun terus memainkan peranan penting dalam mewariskan ilmu taksonomi kepada generasi baharu saintis yang berdedikasi dalam memelihara khazanah marin Malaysia yang kaya.

Teks Asal & Foto: Dr. Annette Jaya Ram, Pusat Kajian Samudera dan Pantai (CEMACS), USM